Köylülüğün Sessiz Çözülüşü
Türkiye’de köylülük üzerine çok şey söylendi.
Kimi onu devrimin temel gücü olarak gördü.
Kimi muhafazakârlığın kalesi olarak tanımladı.
Kimi ise tarihin gerisinde kalmış bir toplumsal kesim olarak değerlendirdi.
Fakat bütün bu tartışmaların arasında çoğu zaman gözden kaçan bir gerçek vardı:
Türkiye köylülüğü yalnızca ekonomik olarak değil, tarihsel ve zihinsel olarak da çözülüyordu.
Üstelik çoğu zaman bunun farkına varmadan.
Ben köylülüğü suçlamak istemiyorum. Çünkü işçi sınıfını besleyen en büyük ırmaklardan biri, köylülüğün kendisidir.
Bugün fabrikalarda çalışan milyonlarca insanın kökleri köylülüğe dayanır.
Toprağını kaybeden köylü şehre göç eder. İnşaatta çalışır. Fabrikaya girer. Atölyede çalışır. Hizmet sektörüne yönelir ve böylece proletaryanın bir parçası hâline gelir.
Bu nedenle köylülük ile işçi sınıfı birbirinin karşıtı değil, aynı tarihsel sürecin farklı duraklarıdır.
Fakat Türkiye köylülüğünün temel sorunu yalnızca yoksulluk değildir. Asıl sorun, yoksulluğun nedenlerini bir bütün olarak görememesidir.
Köylü, ürününün para etmediğini görür.
Mazotun pahalandığını görür.
Borçlarının arttığını görür.
Bankanın kazandığını görür.
Tüccarın kazandığını görür.
Aracının kazandığını görür.
Ama bütün bunların aynı sömürü düzeninin parçaları olduğunu görmekte zorlanır.
Bu nedenle öfkesi vardır ama yönü yoktur.
Şikâyeti vardır ama hedefi yoktur.
Acısı vardır ama sınıfsal dili yoktur.
Sorunun bir parçasını görür fakat parçaları birleştiren bütünü göremez.
Bu yüzden yaşadığı sömürüyü çoğu zaman kader, talihsizlik ya da şanssızlık olarak yorumlar.
Ama bir sistemin sonucu olarak değerlendirmez.
Tam da bu nedenle Türkiye köylülüğünün tarihi yalnızca toprağın tarihi değildir. Aynı zamanda zihniyetin de tarihidir.
Anadolu köylüsü yalnızca tarlaları değil, yüzyılların alışkanlıklarını da miras aldı.
Osmanlı’dan Cumhuriyet’e devlet değişti.
Kurumlar değişti.
Kanunlar değişti.
Fakat köylerin iç dünyası aynı hızla değişmedi.
Yüzyıllar boyunca devlet, köylünün gözünde sorgulanacak bir yapı değil, karşısında boyun eğilecek bir güç olarak yer etti.
Devlet uzaktaydı ama büyüktü.
Devlet sertti ama kaçınılmazdı.
Bu yüzden Anadolu köylüsü çoğu zaman kendisini yurttaş olarak değil, devlet karşısında korunmaya muhtaç biri olarak gördü.
Hak aramak yerine yardım bekledi.
Örgütlenmek yerine kurtarıcı bekledi.
Kendi gücüne güvenmek yerine yukarıdan gelecek çözümlere umut bağladı.
Belki de sınıf bilincinin gelişmesini zorlaştıran temel nedenlerden biri buydu.
Çünkü sınıf bilinci yalnızca ekonomik koşullarla oluşmaz.
İnsanlar tarihleriyle düşünür.
Alışkanlıklarıyla düşünür.
Korkularıyla düşünür.
Ve çoğu zaman geçmişten taşıdıkları zihinsel kalıplarla hareket ederler.
Türkiye devrimci hareketi uzun yıllar boyunca bu gerçeği yeterince göremedi.
Özellikle kırsal mücadeleyi savunan hareketler, köylülüğe tarihsel olarak taşıyabileceğinden daha büyük bir rol yüklediler.
Köylü, devrimin öncüsü olarak düşünüldü.
Köyler, devrimin merkezi olarak görüldü.
Dağların ve kırların büyük dönüşümün başlangıç noktası olacağına inanıldı.
Fakat devrimcilerin hayal ettiği köylü ile gerçek köylü arasında önemli farklar vardı.
Devrimciler, yoksulluğun kendiliğinden devrimci bir bilinç yaratacağını düşündüler.
Oysa yoksulluk her zaman bilinç üretmez.
Bazen yalnızca korku üretir.
Bazen yalnızca hayatta kalma içgüdüsü üretir.
Bazen yalnızca suskunluk üretir.
Türkiye devrimci tarihinin çeşitli dönemlerinde bunun örnekleri görüldü.
Bazı köylüler devrimcilere yardım etti.
Bazıları kapılarını açtı.
Bazıları ekmeğini paylaştı.
Ama bazıları da uzak durdu.
Bazıları sessiz kaldı.
Bazıları otoritenin yanında yer aldı.
Bazıları ise ihbar etti.
Burada mesele ihanet değildir.
İhanet, ortak bir davanın terk edilmesidir.
Oysa köylülüğün önemli bir bölümü hiçbir zaman kendisini devrimci mücadelenin parçası olarak görmedi.
Bu nedenle ortaya çıkan şey bir ihanet değil, tarihsel olarak şekillenmiş bir davranış biçimiydi.
Yüzyıllarca devlet karşısında ezilmiş, vergiler altında yaşamış ve hayatta kalmaya çalışmış bir toplumsal kesim, çoğu zaman yakın tehlikeyi uzak geleceğe tercih etti.
Düzen adaletsizdi ama tanıdıktı.
Değişim umut vericiydi ama belirsizdi.
Bu nedenle köylülük, sömürü düzeninden zarar görmesine rağmen düzen dışındaki seçeneklerden daha fazla korkabildi.
İşte Türkiye köylülüğünün temel çelişkilerinden biri budur.
Sömürüldüğünü hisseder ama sömürüyü yaratan sistemi göremez.
Yoksullaştığını hisseder ama yoksulluğun sınıfsal nedenlerini kavrayamaz.
Toprağını kaybettiğini hisseder ama onu topraksızlaştıran tarihsel süreci okuyamaz.
Bugün Anadolu’nun birçok köyünde gençler kalmıyor.
Tarlalar boşalıyor.
Hayvancılık geriliyor.
Küçük üretici tasfiye oluyor.
Köyler yaşlanıyor.
Toprak el değiştiriyor.
Köylü giderek ücretli emeğin dünyasına doğru sürükleniyor.
Fakat bütün bunlar yaşanırken hâlâ geçmişin diliyle düşünmeye devam ediyor.
Belki de Türkiye köylülüğünün en büyük trajedisi budur.
Toprağını kaybetmeden önce toprağın anlamını kaybetmesi.
Üretici olmaktan çıkarken hâlâ üretici olduğunu sanması.
Sömürülürken bunu kader olarak yorumlaması.
Yoksullaşırken bunu bireysel bir talihsizlik olarak görmesi.
Çünkü bazen insanları yoksulluk değil, yoksulluğu doğal kabul etmeleri zincire vurur.
Ve bazen bir sınıf yalnızca toprağını kaybetmez.
Kendi hikâyesini de kaybeder.
Kendi hikâyesini kaybedenler ise geleceği kurmakta zorlanırlar.
